Một hiện tượng biến đổi khí hậu diễn ra ngoài khơi bờ biển Thái Bình Dương – cách Việt Nam nửa vòng trái đất – tưởng chừng như xa xôi, nhưng lại đang tạo ra cơn địa chấn trực tiếp đẩy giá thành và đe dọa chuỗi cung ứng của các nhãn hàng Omega-3 tại thị trường Việt Nam.
Từ những mẻ cá gầy ngoài khơi Peru đến đợt đứt gãy lịch sử
Khủng hoảng bắt đầu từ vùng biển Peru — "rốn dầu cá" của thế giới, nơi thông thường đóng góp tới 20% sản lượng dầu cá toàn cầu.
Hiện tượng El Niño làm nước biển ấm lên, làm suy giảm nghiêm trọng nguồn sinh vật phù du. Hậu quả là đàn cá cơm bị suy dinh dưỡng và lượng mỡ tích tụ tụt giảm thảm hại. Tỷ lệ chiết xuất dầu cá thô (crude fish oil yield) mùa này rơi xuống dưới 2%. Cùng lúc đó, Viện Nghiên cứu Hàng hải Peru (IMARPE) ghi nhận tỷ lệ cá chưa trưởng thành chiếm tới 86,3% về số lượng và 77% về khối lượng.
Để bảo vệ nguồn lợi thủy sản, Bộ Sản xuất Peru (PRODUCE) đã cắt giảm hạn ngạch vụ I xuống 1,914 triệu tấn (giảm 36% so với năm trước), trước khi ra lệnh tạm dừng đánh bắt vô thời hạn. Tính đến khi đóng cửa, ngư dân mới chỉ khai thác được khoảng 25% hạn ngạch (tương đương 471.000 tấn).
Sự sụt giảm kép này khiến tổng sản lượng dầu cá thô của Peru cả mùa ước tính không vượt quá 25.000 tấn. Đáng chú ý, dòng dầu cá thô 18:12 – nguyên liệu cốt lõi để tinh chế Omega-3 dùng cho thực phẩm bổ sung và dược phẩm – đã sụt giảm tới 90% (từ 85.000 tấn xuống còn khoảng 10.000 tấn).
Bùng nổ giá nguyên liệu thô toàn cầu
Tổ chức Marine Ingredients Organization (IFFO) dự báo tổng sản lượng dầu cá toàn cầu năm nay rơi xuống khoảng 1,15 triệu tấn – mức thấp nhất kể từ năm 2016.
Thị trường bước vào đợt gián đoạn mà hầu như không có lượng tồn kho đệm để gánh đỡ. Điều này lập tức châm ngòi cho đợt tăng giá phi mã: giá dầu cá thô chuẩn vốn duy trì ở mức 3.000 – 4.000 USD/tấn đã nhanh chóng cán mốc 7.000 USD, vọt lên 10.000 USD và hiện vượt mốc 12.500 USD/tấn. Mức giá này cao gấp 3 lần bình thường và vượt xa đỉnh kỷ lục 9.500 USD/tấn của đợt khủng hoảng năm 2023.
Tác động lan tỏa tới thị trường Việt Nam
Việt Nam phụ thuộc lớn vào nguồn nhập khẩu nguyên liệu Omega-3 cô đặc từ các nhà sản xuất quốc tế. Vì vậy, đợt "sóng nhiệt" từ Peru nhanh chóng lan rộng tới thị trường trong nước.
Các tập đoàn sản xuất dầu cá cô đặc toàn cầu (như GC Rieber VivoMega) đã thông báo khóa năng lượng sản xuất cho năm hiện tại và dừng tiếp nhận các đơn hàng phát sinh ngoài dự báo. Thời hạn hiệu lực báo giá bị rút ngắn đáng kể, trong khi các đợt đàm phán thương mại cho giai đoạn tiếp theo đều bị tạm dừng để chờ tín hiệu từ ngư trường.
Chi phí nguyên liệu đầu vào tăng gấp ba lần đặt các thương hiệu Omega-3 tại Việt Nam trước bài toán khắc nghiệt: chấp nhận thu hẹp biên lợi nhuận để giữ giá, hoặc điều chỉnh tăng giá bán lẻ và tìm cách truyền thông minh bạch tới người tiêu dùng.
Chiến lược ứng phó cho các chủ nhãn hàng
Để vượt qua đợt khủng hoảng nguyên liệu này, các doanh nghiệp và nhãn hàng Omega-3 tại Việt Nam đang tích cực triển khai các giải pháp thích ứng:
- Quản trị dự báo nhu cầu sát sao thông qua kế hoạch cuốn chiếu 12 tháng (rolling forecast) với nhà cung ứng để giữ vững suất phân bổ nguyên liệu.
- Chủ động tìm kiếm và tích hợp các dòng dầu cá thô bổ sung từ các ngư trường thay thế.
- Rút ngắn thời hạn báo giá thành phẩm và linh hoạt điều chỉnh chính sách giá theo biến động thực tế của thị trường.
- Chuyển dịch chiến lược sang Omega-3 từ Tảo biển (Algae-based Omega-3). Nguyên liệu từ tảo chứa EPA/DHA hoàn toàn không phụ thuộc vào hạn ngạch đánh bắt biển hay biến đổi khí hậu. Đây được xem là lối thoát bền vững giúp doanh nghiệp làm chủ nguồn cung, đồng thời tạo dựng phân khúc sản phẩm cao cấp, thuần chay (vegan) để chiếm lĩnh niềm tin của nhóm khách hàng hiện đại.
BW tổng hợp từ các nguồn dưới đây:
- Báo cáo nghiên cứu: Tác động của El Niño đến nguồn cung dầu cá thô toàn cầu (Tài liệu Markdown). Báo cáo này tổng hợp dữ liệu phân tích từ 5 tổ chức và tạp chí chuyên ngành bao gồm IFFO, NutraIngredients, Salmon Business, SeafoodSource và The Fishing Daily.
- El Niño Keeps Global Fishmeal Production Under Pressure (Bài báo trên The Fishing Daily, tác giả Oliver McBride). Nguồn này phân tích chi tiết diễn biến suy giảm lượng cá cơm thu hoạch ở Peru và Chile do El Niño, làm thắt chặt nguồn cung bột cá và dầu cá toàn cầu.
- El Niño remains a concern, with expectations of a prolonged coastal warming in Peru (Thông cáo báo chí từ tổ chức IFFO - The Marine Ingredients Organisation). Nguồn này cung cấp số liệu thống kê dự báo sản lượng dầu cá toàn cầu năm 2026 giảm xuống mức 1,15 triệu tấn – mức thấp nhất kể từ năm 2016.
- IFFO: El Niño weighs on fishmeal and fish oil output as Peru catches fall (Bài viết trên Salmon Business). Nguồn này đánh giá việc gián đoạn mùa đánh bắt tại Peru gây ảnh hưởng tới nguồn cung nguyên liệu cho ngành thức ăn thủy sản và nuôi cá hồi toàn cầu.
- VivoMega Signal - Peru Fishery Update, October 8th Update.pdf (Báo cáo cập nhật dạng PDF từ GC Rieber VivoMega). Nguồn này cung cấp thông tin chính thức về các đợt khảo sát sinh khối của IMARPE, tình hình hạn ngạch và phân tích thực trạng thị trường nguyên liệu Omega-3.
Bài viết liên quan
Cùng chủ đề hoặc ngành — gợi ý đọc tiếp.
